Một con số xuất hiện nhiều trong bảng thống kê mô tả mẫu dữ liệu đã quan sát. Điều đó không tự động cho biết con số ấy sẽ xuất hiện ở kỳ tiếp theo.
Tần suất trả lời câu hỏi về mẫu đã có
Giả sử một sự kiện xuất hiện 8 lần trong 40 lần quan sát. Tần suất tương đối của nó trong mẫu đó là 8/40, bằng 20%. Khi thay khoảng quan sát, kết quả tính có thể đổi. Bảng thống kê vì vậy cần ghi rõ thời gian, số kỳ và cách đếm để người đọc hiểu tỷ lệ đang mô tả điều gì.
Xác suất cần một mô hình
Xác suất là đại lượng được xác định trong một mô hình ngẫu nhiên. Muốn gắn một xác suất với kết quả tương lai, cần hiểu cơ chế tạo dữ liệu và các giả định của mô hình. Một tỷ lệ tính từ lịch sử không đủ để xác nhận những giả định này. Việc gọi tần suất quá khứ là xác suất kỳ tới có thể gây hiểu nhầm.
Ví dụ bằng đồng xu
Trong mô hình đồng xu cân bằng với các lần tung độc lập, việc vừa xuất hiện nhiều mặt ngửa không làm lần tung tiếp theo buộc phải ra mặt sấp. Đây là ví dụ về tính độc lập trong một mô hình cụ thể, không phải tuyên bố rằng mọi nguồn dữ liệu ngoài đời đều có cùng đặc điểm.
Đọc biểu đồ với câu hỏi phù hợp
Hãy hỏi biểu đồ đang dùng mẫu nào, đơn vị là lượt hay kỳ, và có bỏ sót dữ liệu không. Dùng thống kê để kiểm tra và mô tả lịch sử. Không chuyển một thứ hạng xuất hiện thành lời hứa về kết quả chưa xảy ra, cũng không xem số ít xuất hiện là số chắc chắn sắp xuất hiện.
Đọc một tỷ lệ mà không nhảy sang dự báo
Giả sử hai nhóm đều ghi nhận 20% trong mẫu quan sát. Nhóm thứ nhất dựa trên 5 lần quan sát, nhóm thứ hai dựa trên 500 lần. Tỷ lệ hiển thị giống nhau nhưng lượng thông tin đằng sau khác nhau. Chỉ đọc phần trăm làm mất bối cảnh này. Với một báo cáo nghiêm túc, cần công bố cả số lần ghi nhận, tổng quan sát và cách lựa chọn mẫu.
Quy trình áp dụng từng bước
- Ghi tử số và mẫu số.
- Xác định đơn vị quan sát.
- Hỏi cách chọn khoảng thời gian.
- Tìm phần dữ liệu thiếu.
- Tách mô tả lịch sử khỏi phát biểu về tương lai..
Câu hỏi thường gặp
Mẫu lớn hơn có biến tỷ lệ thành lời bảo đảm không?
Không. Mẫu lớn có thể hữu ích cho một số mục đích ước lượng khi giả định phù hợp, nhưng không biến một biến cố tương lai thành điều chắc chắn. Cần xem cả mô hình và cách lấy dữ liệu.
Để thực hành tiếp, bạn có thể đọc Lượt xuất hiện khác số kỳ xuất hiện như thế nào?. Bài này giúp bổ sung bước kiểm tra còn lại trong cùng chủ đề.
