Một ô không có thông tin và một ô chứa số 0 diễn đạt hai tình huống khác nhau. Gộp chúng vào cùng một giá trị có thể làm sai báo cáo và biểu đồ.
Thiếu nghĩa là chưa biết
Khi nguồn không cung cấp một bản ghi, ta chưa biết giá trị đúng của nó. Trong bảng tính, nên đánh dấu thiếu dữ liệu hoặc chưa xác minh. Đừng điền 0 chỉ để biểu đồ trông liền mạch. Số 0 là một giá trị cụ thể, trong khi ô thiếu nói về giới hạn thông tin đang có.
Một ví dụ về trung bình
Ba giá trị minh họa là 2, thiếu và 4. Nếu bỏ bản ghi thiếu khi tính trung bình hai giá trị đã biết, kết quả là 3. Nếu thay ô thiếu bằng 0 rồi chia cho ba, kết quả là 2. Hai phép tính trả lời hai câu hỏi khác nhau; phép thứ hai đã đưa vào một giả định không có căn cứ.
Gắn nhãn phạm vi quan sát
Báo cáo nên cho biết tổng kỳ dự kiến và số kỳ có dữ liệu đủ để tính. Nếu chỉ có 28 kỳ hợp lệ trong khoảng dự kiến 30 kỳ, hãy ghi rõ con số đó. Không diễn giải hai kỳ thiếu là hai kỳ không xuất hiện. Đồng thời cần giải thích tiêu chí thế nào được coi là một kỳ đầy đủ.
Xử lý khi bổ sung dữ liệu
Khi nguồn được khôi phục, cập nhật bản ghi còn thiếu rồi tính lại các chỉ số có liên quan. Ghi thời gian chỉnh sửa để người đọc biết vì sao thống kê thay đổi. Minh bạch về phần thiếu giúp dữ liệu đáng tin hơn việc che khoảng trống bằng một con số trông có vẻ hợp lý.
Một bảng báo cáo minh bạch về phần thiếu
Bạn dự kiến thu thập 30 kỳ nhưng chỉ có 28 kỳ đầy đủ. Phần chú thích cần nói rõ mẫu dùng để tính là 28 kỳ, hai kỳ còn lại chưa đủ dữ liệu. Nếu biểu đồ có trục thời gian, đánh dấu khoảng trống thay vì nối liền như không có gián đoạn. Cách trình bày này giúp người đọc hiểu vì sao một phép tính thay đổi khi bổ sung hai kỳ sau đó.
Quy trình áp dụng từng bước
- Thống kê số kỳ dự kiến.
- Đếm kỳ đủ thông tin.
- Liệt kê kỳ thiếu.
- Không gán thiếu thành 0.
- Công bố mẫu số.
- Tính lại khi nguồn được bổ sung..
Câu hỏi thường gặp
Một ô 0 có thể được dùng làm ký hiệu thiếu không?
Có thể trong một hệ thống quy ước riêng, nhưng rất dễ gây nhầm. Với dữ liệu cần phân biệt số 0 hợp lệ, nên dùng trạng thái riêng và mô tả quy ước rõ ràng.
Để thực hành tiếp, bạn có thể đọc Nhận biết bảng kết quả chưa hoàn tất và bản lưu. Bài này giúp bổ sung bước kiểm tra còn lại trong cùng chủ đề.
